TANIM:

Kayaklı koşu en komple spor dallarından birini teşkil eder.

Vücudun her bölümü,ahenkli bir şekilde efora iştirak eder.Gencinden yaşlısına kadar herkes bu sporu kolayca yapabilir.

Kayaklı koşuda teknik ve kondisyon büyük ölçüde tekniğin kusursuzluğuyla yüksek seviyeye çıkar.Çünkü tesirsiz ve gergin bir kayışın tekniği yarışçıyı çok fazla ve çabuk yorgun düşürür.

Kayaklı koşu yarışı diğer yarışlara nazaran daha güç olan bir yarıştır.Bu sporu çoğunlukla erkekler ve kuvvetli bünyesi olan bayanlar yapabilirler.

Kayaklı koşu;yarışmacı standardı olmayan,her insanın katılabileceği bir spordur ve ayrıca az karda,ormanda,şehirde veya daha farklı yerlerde yapılabilen bir spordur.

TARİHÇE:

İnsanoğlu binlerce yıldan beri kayakla iç içedir.Kayağın ana vatanı iskandinav ülkeleridir.Finlandiya ve İskandinavyanın çeşitli yörelerinde yapılışları M.Ö. 2500 yılına kadar giden bir düzine kayak bulunmuştur.Norveçin Rodoy yöresinde ele geçen bir taş oymasında(M.Ö. 2000) ilk kayaklı insan görüntülenmiştir.İlk insanlar kutup altı bölgelere gelmişler ve karda yürüyerek avcılık yapmışlardır,yani ilk kayak ulaşım ve avcılık için kullanılmıştır.Kayakla ilgili ilk yazılı belgeler M.Ö. 900 gibi çok sonralara uzanmaktadır.

Kayak zaman içerisinde çok farklı amaçlara hizmet etmiştir.Kayağın kullanım amaçlarını belirlerken coğrafi bölgelere ve kullanım nedenleriyle biçimlerine göre sınıflandırmak gerekiyor.En akılıcı sınıflandırma kayağın;kutup altı bölgesi insanı için"ulaştırma ve avcılık",orta asya insanı için"savaş",dağlık orta avrupa insanı için de"hem ulaştırma hem spor aracı"sayılmasıdır.

***Finliler Rus savaşı sırasında savaşı bu kayaklar sayesinde kazanmışlardır.***

Kayak sporuyla ilgili ilk yazılı belgeler 1550-1750 yılları arasında yazılmıştır.Genelde bu kitaplar karlı ortamlarda av yapıldığında ne tür yöntemlerle hareket edileceğini içermektedir.Bazı resimler İsveç ve Finlandiyanın kuzeyindeki Laponya halkının ok ve mızrak kullanarak nasıl avcılık yaptıklarını resimleyerek anlatmıştır.
Bilindiği gibi kayak sporunda yarışmalar 1500'lü yılların ortalarında başlamıştır.İlk yarışmalar İskandinavyalı Kırklar ve Kaliforniyalılarca yapılmıştır.1500'lü yıllarda örnek bir yarışmanın Norwegian kasabasında iki kuvvetli genç arasında yapılmıştır.Bu gençlerin ismi Christania ve Telemarc dır.Bu nedenle kayaktaki dönüşlerde bu kişilerin isimleri bir teknik adı olarak kullanılmıştır.

Bu günkü kayak iki temel branştan oluşur.ALP ve KUZEY DİSİPLİNİ.Alp stili adını bu branşın geliştiği Avrupa'nın Alp dağlarından (özellikle Avusturya.İsviçre ve Fransadaki),Kuzey stili ise ismini kuzey ülkelerinin(İskandinav ülkeleri,Norveç,Finlandiya)yapmasından almıştır.

MALZEMELER:

Kayaklı koşu özel,ince kayaklarla yapılır.Kara sürtünmeyle meydana gelen kaymayı daha çoğaltmak için kar şartları ve hava ısısına göre,kayak altlarına özel kremler sürülür.(vaks veya macun)

Kayaklı koşucuların kullandıkları sopalar hafif ve diğer sopalara göre boyları daha uzun,bambu veya daha hafif dayanıklı metalden yapılmıştır.Sopaların uzun olmaları onları yapacakları itişlerin kolay olmasını sağlar ve rahat ettirir.Bağlamaları ise yalnız burun kısmı olan ayakkabı topuğunun rahat olarak hareket etmesi içindir.

Kayağın Özellikleri:

Kürek,kayağın uç kısmıdır.Kürek yüksekliği,kürek ucunun kayağın ana kısmından ne kadar yüksekte olduğunu belirtir. Kuyruk ise kayağın arka kısmıdır.

Uzunluk:

Kayak uzunlukları önemlidir.Son zamanlara kadar bazı kayak boyları 3,5m.ye kadar çıkmaktaydı.Çok eski dönemlerde kullanılan bazı kayaklarda,itme kayağının kısa,kayma kayağının da uzun olduğu görülmüştür.Günümüzde paten için daha kısa kayaklar kullanılmaktadır.Paten kayakları,klasik kayaklara nazaran 10-15 cm.daha kısadır.Uzun kayaklar ileri doğru kayarken daha dengelidir ve düz kayışlarda daha hızlı olabilir.Fakat kısa kayaklara göre dönüşler daha güçtür ve manevra kabiliyeti daha azdır.

Genişlik:

Kayak gövdeleri eskiden 12cm. genişliğe kadar çıkmaktaydı.Fakat günümüzde makinelerle hazırlanan iz yolları kayak genişliklerinin 4,5-6 cm. daha kısalmasına neden olmuştur.Geniş kayak daha dengeli olmasına rağmen kontrolü zordur.Kayağın orta kısmından ölçüldüğünde, yarış kayakları 44-45 mm.,tur kayakları 45-55mm.,telemark gibi iniş kayakları 55mm. veya daha büyük genişliklere sahiptirler.

Kenarlar:

Kenarlar,taban ile aynı malzemeden veya metal olabilir.Metal kenar iyi kontrol için daha iyidir.Fakat kayak ağırlığını arttıracağı için daha yavaştır.Dönüşlerin önemli olduğu alanlarda metal avantajlıdır.Fakat eğer hazırlanmış izlerde kayacaksanız daha hafif olan,metal kenarı olmayan kayakları tercih edebilirsiniz.

Şekil:

Kayağın şekli daha iyi dönüşlere olanak verir. Yarış kayaklarında kayaklar hemen hemen paraleldir,kayağın uç ve arka kısmında biraz incelirler.Eğlence amaçlı kayaklarda kayağın orta kısmında incelme bulunur,buda sporcuya iyi dönüşler sağlar.

Dip Boşluk:

Kayak yere uzatıldığında kayak tabanın orta kısmında bir boşluk bulunur.Bu konumdayken kayağın sadece uç ve kuyruk kısmındaki küçük bir bölge yere temas eder.

Sertlik:

Kayak sertliği önemlidir,çünkü üzerine ağırlık verildiğinde çok çabuk eğilirse,kayağın wakslanan orta kısmı kara tamamen değecek ve kayışınızın sınırlanmasına neden olacaktır.Eğer kayak çok sert ise,ağırlığınızı verdiğinizde kayağın güç alacak bölgesi yere dokunmayacak ve sizde kuvvet üretemeyeceksiniz.

Kenar Kesimi:

Kenar kesimi daha kolay dönmenizi sağlar.Kayağın uç ile kuyruk arasındaki açı arttıkça ve orta kısmı daraldıkça dönüşler o kadar çok çabuklaşır.Alp disiplini kayaklarda kenar kesimleri çok iyidir,bu da kayakçılara çabuk dönüler sağlar.Kenar kesimi kuzey disiplini kayaklarda ise çok az veya hiç yoktur.

Ayakkabılar:

Normal eğlence amaçlı ayakkabılar üst kısmı deriden,alt kısımları ise plastik,lastik veya bunların bileşimden oluşan malzemelerden imal edilir.Bahar koşullarında lastikleştirilmiş ayakkabılar su geçirimsizliği fazla olduğu için tercih edilir.Yarış için,alçak boğazlı hafif ayakkabı tercih edilmelidir.Ayakkabılarda ayak parmaklarınız için yeterli boşluk bulunmalı,parmaklar uca dayanmamalıdır.Ayakkabının dışı yeteri kadar katı olmalıdır.Bağlamaların seçimini yapmadan önce ayakkabıların seçimini yapmalısınız.Çünkü üreticiler ayakkabıları kendi bağlamalarına uyumlu halde imal ederler.

Bağlamalar:

Günümüzde bağlamalar çelik, plastik ve alüminyum aksamlardan imal edilmektedir. Bağlamalar bir şekilde standarda kavuşmuş, ayakkabılar burnundan bir klips ile tutturulmakta, topuklar ise serbest kalmaktadır. Serbest kalan kısımlar özellikle iniş sırasında problem yaratmaması için bağlama üzerinde ayakkabı tabanına uyan girinti ve çıkıntılarla oluşturulmuştur.

Sopalar:

Sopalar sağlam,hafif ve uygun uzunlukta olmalıdır.Azalan ağırlık sıralamasına göre;kevlar,karbon,fiber-glass ve diğer sentetiklerden yapılmış sopalar vardır.Sopa simitlerinin önemi büyüktür.Daha yumuşak kar,daha geniş simit gerektirir.Sopa kayışları rahat deri veya naylondan imal edilmiş olmalıdır.Plastik malzemeden yapılmış olanlar soğukta sertleşir.Klasik kayakta sopa uzunluğu omuzda olmalıdır.Paten sopaları daha sert ve daha uzun(15cm. daha uzun)olmalıdır.Genellikle paten sopaları alt dudağınıza kadar uzanır.Telemark kayakçıları Alp kayakçılarına yakın sopalar kullanır.

Giyim:

Tozluklar ayakkabılara takılan su tutmayan tüp şeklinde malzemelerdir.Ayakkabıyı kar temasından koruyarak sıcak kalmasını sağlarlar.
Yün çoraplar ayakları sıcak tutar.İç çamaşırlar hava alış-verişini sağlayacak türden olmalıdır.Asla pamuk olamamalıdır.Çünkü pamuk teri vücudun üzerinde tutar.Üst giyim ise kat kat olmalıdır.Bunun önemi ise sporcu terledikçe giysi ıslanır dinlenme esnasında t er onları üşütür,bunun için üzerindekileri tek tek çıkartmaktır.Sadece bunun için bir rüzgarlık gereklidir.Kalın montlardan kaçının.Bunun yanında eldiven ,şapka ve gözlükler diğer gerekli malzemelerdir.

Ekipman Bakımı:

Kayak tabanları düz olmalıdır.Eğer tabanlarda çizikler ve oyuklar varsa P-Tex gibi plastik onarım malzemesine ihtiyacımız var demektir.BU malzeme ısıtılır ve bozuk olan yere damlatılır.Daha sonra fazlası tabandan kazınır ve eğelenerek düz hale getirilir.

Wax ise uygun Wax silicisiyle ortadan kaldırılır.Çünkü her kayma sonrası bir gün sonraki kar durumunun ne olacağını bilemediğimiz için kayak tabanları yeni waxlama için hazır hale getirilir.Kayak tabanlarınızı her zaman bir wax örtücüsü ile muhafaza edin.Bu özellikle kayaklarınızı yaz döneminde depoya kaldırdığınız zaman geçerlidir.Aksi takdirde tabanlar oksitlenebilir ve gelecek sezon bunu temizlemek için daha çok çalışmanız gerekebilir.

Ayakkabıların ise eyer sabunu ile kaplanarak kaldırılması gereklidir.Her kayma sonrası ayakkabıların üstlerine silinmesi yararlı olur.Eğer ayakkabı tabanı plastik ise,kirleri temizlemek için su ile temizleyebilirsiniz.Ayakkabı tabanları ve ayakkabının oturduğu bağlama altlıkları teflon veya silikon sprey ile korunmalıdır.

Kayaklı Koşu İçin Waxlama:

Birçok kayakçı için,kayakların kuralına uygun waxlanması kadar,uygun wax seçimide aynı derecede önem taşır.

Kayakçı için önemli olan şey kar sürtünmesini yenmek karın kayak tabanında toplanmasını engellemektir.Kayak tabanının yapısı ve seçilen wax iyi itmeyi sağlar.Aynı zamanda kayarken kullanılan wax da karla olan sürtünmeyi ve kayak ile kar arasında oluşan suyun emmesini azaltmalıdır.

Eğer kayma ve sürtünme açısından önemine göre sıralama yaparsak;Kayaklar hız açısından en önemlisidir.Klasik kayakçılar için ikinci önemli konu,itme waxıdır.Daha sonra yapı gelir.Son olarakta kayma waxı gelir.Eğer patenciyseniz itme waxı yoktur.Onun için önemli olan mümkün olduğunca uzağa gidebilmektir.Daha sonra yapı gelir.Son olarakta kayma waxı gelir.Şüphesizki dünya çapındaki sporcular için bunların hepsi aynı derecede önem arz eder.
Genellikle waxlar parafin gibi hidrokarbon waxlardan yapılır.Grafit ve florokarbonlar ise yeni tür waxlarda kullanılmaktadır.Daha sert waxlar,hidrokarbon wax karışımlarından elde edilir.Uygulandığında kuru hissedilir.Daha yumuşak waxlar ise yapışkan hissi verir.

Sert waxlar soğuk havalar içindir.Bunun tersi yumuşak waxlarda yüksek ısılarda kullanılır.Hangi tip wax kullanılacağını anlamak için ilk önce dış ısıyı kontrol etmeniz gereklidir.Eğer sıcaklık 1 dereceden fazlaysa karın ıslak olması muhtemeldir,eğer sıcaklık -4 dereceden düşük ise kar kuru olmalı ve daha sert wax kullanımı gerekli olur.Eğer ısı 1ile-4 derece arasında ise o zaman el testini uygulayınız.Bir avuç karı elinize alın ve sıkıştırın,eğer kar topu yapabiliyorsanız kar ıslak,yapamıyorsanız kuru demektir.Islak kar daha sıcak kuru kar daha soğuktur.

Genellikle tahmin ettiğiniz en soğuk kar için wax kullanmak en iyi yoldur.Daha kar için kullanılan yumuşak wax buzlanmaya neden olacak ve kaymayı durduracaktır.Dolayısıyla çok yumuşak wax seçimi yaptıysanız parkurun ortasında kayaklarınızı tekrar waxlamanız gerekecektir.
Waxlamayı kayakların ve waxın daha sıcak ortamda olduğu kapalı alanlarda yapmalısınız.En iyi sonucu almak için kayaklar kuru ve temiz olmalıdır.Aynı zamanda kayakları iç mekanda temizlemeniz daha iyi olacaktır.Kayakları her günün sonunda temizlenmesi gerekir.Bunu plastik kazıcıyla yapabilirsiniz.

Wax Sertliği ve Renk Kodlaması:

Waxlar,çok az veya hiç wax ihtica etmeyen çok yumuşak klisterlerden,sert waxlara kadar değişen çeşitlerdedir.Her wax veya klister belli ısı derecelerine ve kar durumlarına göre tavsiye edilir.Sıcak renkler(sarı ve kırmızı)daha sıcak ısılar içindir.Mor-kırmızı-mavi nin bileşimi daha sonra gelir.Maviler soğuk,yeşiller daha soğuk ısılar içindir.

YEŞİL: En sert waxdır.(-7 ile -15 arası).Çok soğuk havalar ve yeni veya ince taneli kar içindir.Bu wax tavsiye edilen derecelerden daha sıcak koşullarda kullanılmalıdır.Nem az olmalıdır.

MAVİ: Nispeten daha yumuşaktır.Tavsiye edilen sıcaklılar -1 ile -6 arasıdır.Eğer nem oranı %80 den daha fazlaysa,tavsiye edilen sıcaklılardan birkaç derece daha düşük ısılarda kullanılabilir.



MENEKŞE RENGİ: Menekşe rengi wax daha yumuşaktır.0 ile -1 derece için tavsiye edilir.Eğer nem yüksekse veya kar yağışı varsa -4 dereceye kadar kullanılabilir.

PEMBE: Genellikle taban kaplaması olarak kullanılır.Son wax olarak 1 ile -6dereceleri arası kullanılır.

KIRMIZI: Menekşe renkli wax tan biraz daha yumuşaktır.Tavsiye edilen dereceler 0 ile -1 arasıdır.

GÜMÜŞ: Gümüş renkli wax nem içindir.Yeni yağmış veya yağmakta olan kar içindir.Tavsiye edilen sıcaklık 0 ile 2 derecedir.Buzlanmayı azaltmak için diğer waxlarlada kullanılabilir.

SARI: 2 ile 5 derece arası içindir.Islak karda çok yapışkandır.Esasında karın kompozisyonu sıcaklıktan daha önemlidir.

BEYAZ: En yumuşak waxtır.Genellikle silikon formül ile yapılır.2 ile 15 derece arsında kullanılır.